وجودرشته های مختلف دانشگاهی چون جامعه شناسیِ ،روان شناسیِ ،فلسفه ، ِتاریخ وغیره مارابه این فکر فرا می خواندکه آیامیتوان رشته ای به عنوان دین نیزداشت. اگرجامعه شناسی ،علوم سیاسی ،فلسفه ،تاریخ ودیگررشته هاآنقدر مهم اندکه باعث شده هرکدام به عنوان رشته ای خاص دانشکده ای رابه خوداختصاص دهند،آیارشته ای به نام دین نیز واجداین شرایط نیست؟اگررشته ي سیاست درصددآنست که بهترین روش وفکرحکومت داری راارائه دهد وروانشناسی که سعی داردبه بهترین روشهای درمانی درمورد روان انسان برسد ورشته ي اقتصادکه برآنست مفیدترین وتواناترین سیستم اقتصادی راکشف یااختراع کندآیانمیتوان رشته ای بنام دین بنانمودکه سعی دارددرستترین دین رابه ما نشان دهد؟این بستگی به این داردکه مامعتقدبه امکان پذیربودن مطالعه ي ادیان باشیم.کوچکترین اقرارنسبت به امکان ناپذیربودن مطالعه ي ادیانِ اقراربه مقوله ي پلورالیزم دینی است.وقت آن رسیده است که به کارفلسفه ي دین که فقط یکی ازگرایشهای رشته ي فلسفه است اکتفانکرده وباتخصیص یک دانشکده برای دین باآن چون یک رشته علمی ومستقل برخوردشود.این شایدیکی ازاساسیترین راه حل مشکل ادیان برای بشریت باشد.بشریت امروزبایدبه فکراین باشدکه به دین به دیده ی هویت نگاه نکرده وبه آن به دیده ي یک پدیده ي علمی قابل بحث وبررسی بنگرد.دین هویت نیست بلکه یک حقیقت است وبرای رسیدن به این حقیقت مجبوریم یک روش علمی محکم بناکنیم.

تجربه ثابت کرده است که بنای موسه های ایدئولوژیک مشکل ادیان راحل نکرده است. بهترین روش برای بررسی ادیان روش ومتدلوژيی است که موضوعی بمانند وحدانیت خداوند را انتخاب كرده سپس باارائه ي نقطه نظرهای ادیان مختلف به مقارنه ي ادله ي آنان میپردازیم درنهایت تصمیم نهایی به عهده ي خوددانشجوست.در این روش بایددانشجوراباعلوم پایه وهمچنین معاصرآشناکردتابتواندازقوه ي داوری بالایی بهره ببرد.همچنانکه مثلا رشته تاریخ ازعلوم دیگری چون زمین شناسی ,ریاضی,شیمی,جامعه شناسی وغیره برای اکتشافات خودبهره میبردرشته ي دین نیزبایدهمینطورباشدودرواقع علوم دیگرغیرازتاریخ نیزهمینگونه اند.

فلسفه که أم العلوم است وتمام علوم ازآن متولدشده اندبااین وصف برای تکامل خودازعلوم دیگروپیشرفتهای آن استفاده مینمایدوپدیده ي تأثیروتأثربین فلسفه وعلم بسیارمشهوداست.درمورددین نیزمابرای تفسیرآن وتکامل معرفت دینی به علوم دیگرنیازمندیم. مطالعه ي ادیان مارابایکی از سه نتیجه ي زیرمواجه خواهدساخت:

1)پلورالیزم دینی 2) دین واحد 3) الحاد

جمال