غالب گفتگوهایی که درباب پلورالیزم درعرصه فلسفه ي دین مطرح است ِادله ای خارج ازنصوص دینی داشته وبعلت سنگین بودن ادله های برون ازمتن، فهم وقبول این نظریه (پلورالیزم)رابرای بعضی مشکل میسازد ِ درحالی که بعضی ازعبارتهاي موجود درقرآن مارادراثبات این نظریه یاری میدهد بدون اینکه این موفقیت ، موفقیتی ایدئولوژیک باشد.

میتوان گفت که مفهوم اسلام بعنوان یک مفهوم ویک اصطلاح قبل ازبعثت پیامبراکرم موجود بوده است وآیات موجوددرقرآن دال براین سخن است :

"اذقال له ربه اسلم ِقال اسلمت لرب العالمین"131بقره

"ووصی بهاابراهیم.....فلاتموتن اِلاوانتم مسلمون"132بقره

"فلمااحس عیسی.....واشهدبانامسلمون"52 آل عمران

وآیات فراوان دیگری نیزبه این موضوع اشاره میکند.

تمام ادیان آسمانی دریک هسته مرکزی مشترکند که آن همان اسلام است ولی اختلاف آنان درشرائع میباشد که علل اختلاف آن بسیاراست.بااین وصف معنای آیه"ان الدین عندالله اسلام"19آل عمران همان هسته مرکزی میباشدوآیه ي،

"الیوم اکملت لکم دینکم...."نشاندهنده این است که هرپیامبری قسمتی ازاین هسته ویا ساختمان راتکمیل کرده است.حال به این حدیث گوش فرادهید:

"مثلی ومثل الاُنبیا ء من قبلی کمثل رجل بنی بنیانا فاَحسنه وأجمله اِلامواضع لبنة من زاویة من زوایاه فجعل الناس یطوفون به ویعجبون له ویقولون هلا وضعت هذه اللبنة؟ فأنااللبنة واَناخاتم النبیین"

متفق علیه واللفظ لمسلم

این حدیث بیان میدارد که نقش پیامبراکرم نقش تکمیل وپرکردن راداشته ودگرگون کننده نیست واین حدیث با قضیه نسخ ادیان گذشته متعارض است. رسالت پیامبران ازدوعنصرتشکیل شده است: 1) دین(هسته ي اصلی)2) شریعت. آیه"ان الدین عندالله اسلام"تغییروتحریف دین(العقیده)رامنع میکند ولی آیادرنصوص دینی درموردشریعت نیزسخن رانده شده است.شریعت همان قانون بندی فردی ویااجتماعی میباشدکه نسبی است."ومصدقالمابین یدی من التورات ولاَحل لکم بعض الذی حرم علیکم"آل عمران3/05 وتاوقتیکه آیه"ان الدین عندالله الاسلام"دال برنسخ شریعتها نیست وحلال وحرام نیزنسبی میباشد آیاتغییرشریعت جایز است؟ البته ادیان یهودی ومسیحی درطول زمان تحریف شدندوحتی هسته ي اصلی آنان نیزتحریف شد. لذااین حدیث رامیتوان بدین گونه تفسیرکرد:

"کل مولودیولدعلی الفطرة فأبواه یهودانه وینصرانه ویجوسانه"

هرطفلی براساس این هسته ي اصلی متولد میشودواین والدین اوهستند که وی راباادیان منحرفه پرورش میدهند.دراین حدیث پیامبریهودی جعلي رانفی میکند نه یهود راستين وصاحب هسته ي اصلی سالم را، چون اگرچنین بودکودکانی که درزمان موسی وعیسی مسیحي ویایهودی بزرگ شده اند موردمذمت هستنددر حالي كه فطرت همیشه فطرت است.البته درمورداحادیثی که تعریف اسلام درآن ایراد شده بایدبیشتردقت کردمثل حدیث جبریل.اگراین حدیث وغیرآن آحادباشند نمیتوانندبرتحلیل بالاموثربوده وآن رانقض نمایند.

البته پلورالیزمی که اکنون مطرح است بااین تفسیری که ارائه شد متفاوت است ودلایل قانع کننده ای درمورد پلورالیزم دینی تاکنون عرضه نشده است واین توضیحات برروی پلورالیزم شریعتهامتمرکزبود.

نکتهُ دیگری وجودداردکه کلمه ي دین غیرازاحکام وشریعتها میباشدودین کامل شده است نه شریعت:"الیوم اکملت لکم دینکم واتممت علیکم نعمتی ورضیت لکم الاسلام دینا"

روايت زير نيز بر اين نكته تأكيد دارد:

فاِنهانزلت بعرفة عام حجة الوداع ویدل ظاهرها علی إکمال الفرائض والاحکام وقدسبقت الاِشارة اِلي ماروي في نزول آیة الربا وآیة الدین وآیة الکلالة وغیرهابعدذلک. لذاحمل کثیرمن العلماءاِکمال الدین فی هذه الآیة علی أن ألله أتم علیهم نعمته بتمکینهم من البلدالحرام واِجلاءالمشرکین عنه حجهم وحدهم دون أن یشارکهم فی بیت الحرام أحد من المشرکین وقد کان المشرکون یحجون معهم من قبل وذلک من تمام النعمة (وأتممت علیکم نعمتی).ص 64 مباحث فی علوم القرآن تألیف مناع قطان

جمال